• Boeken over hoogbegaafdheid

    Hoogbegaafd - als je kind (g)een Einstein is , Tessa Kieboom. Hét boek over hoogbegaafdheid.
    Mijn hoogbegaafde kind en ik Mijn hoogbegaafde kind en ik , Suzanne Buis. Ervaringen van ouders, tips van deskundigen.

  • zwanger

    Welke school past bij je (HB) kind

    Er zijn veel verschillende schooltypen. Een school werken vanuit een bepaalde pedagogische visie zoals Montessori of Jenaplanscholen. Welke onderwijsmethode past het beste bij jouw kind? Welke schooltypen zijn er?

  • Hoogbegaafd in de klas

    Wat is er eigenlijk anders aan hoogbegaafde kinderen, wat moet de docent weten over hoogbegaafdheid. Het gaat namelijk niet alleen maar om moeilijkere werkjes geven, deze kinderen denken vaak op een heel eigen wijze.

  • Misdiagnoses hoogbegaafdheid

    Soms krijgen hoogebegaafde kinderen ten onrechte een ad(h)d of ass diagnose. De kenmerken van ad(h)d of autisme overlappen soms met die van hoogbegaafdheid. Het is van belang wanneer je je kind laat onderzoeken en je vermoedt dat hoogbegaafdheid een rol kan spelen, dat je iemand zoekt die verstand heeft van hb. Meer weten over bijvoorbeeld autisme?

Meer artikelen:

 

Hoogbegaafdheid bij kinderen: meer dan slim

Elke ouder wil graag dat zijn kind slim is. Maar wanneer is een kind nu echt hoogbegaafd? En hoe kan je als ouder op vroege leeftijd signalen van hoogbegaafdheid herkennen?

hoogbegaafdheid model Renzulli Moenks

Over het algemeen wordt gesproken over hoogbegaafdheid wanneer het kind een IQ van 130 of meer heeft. Maar hoogbegaafdheid gaat verder dan alleen een hoog IQ. Het is ook een manier van 'zijn'. Zaken als een extreem hoge gevoeligheid, creativiteit en motivatie zijn minstens even belangrijk. Er zijn verschillende begaafdheidsgebieden die los van elkaar staan. Zo is de een extreem goed in het ontcijferen van wiskundige vraagstukken, terwijl de ander een muzikale gave heeft. Wel is het zo dat hoogbegaafde kinderen over het algemeen op alle gebieden hoger dan gemiddeld scoren.

(Hoog)begaafde leerlingen beschikken over drie persoonlijkheidskenmerken: hoge intellectuele vermogens, taakgerichtheid en volharding en een creatief vermogen om originele oplossingen voor problemen te bedenken.

HB is geen garantie voor succes

Hoogbegaafdheid staat zeker niet garant voor resultaat. Hoogbegaafde kinderen hebben, net als kinderen die ver onder het gemiddelde presteren, extra zorg nodig. Het lijkt soms makkelijk, een kind dat niets hoeft te doen om goede resultaten te behalen, maar verveling en onderpresteren liggen op de loer. Ook (juist!) hoogbegaafde kinderen moeten door hun omgeving gestimuleerd worden om te komen tot prestaties. Daarvoor is het ook van belang dat het kind zich geaccepteerd voelt zoals het is. Bij gebrek aan de juiste uitdaging en motivatie, of bijvoorbeeld bij afwijzing door de groep kan het voorkomen dat het kind helemaal niet meer wil leren, of gaat onderpresteren.

Het hoogbegaafde kind heeft vaak in de gaten, dat het anders is dan anderen. Het gevaar is dat het kind hierdoor een laag zelfbeeld zou kunnen ontwikkelen. Een belangrijk aspect daarbij is dat het hoogbegaafde kind vaak een asynchrone ontwikkeling doormaakt. Dat wil zeggen dat het op een gebied al ver op de kalenderleeftijd vooruit is, terwijl het op een ander gebied met de kalenderleeftijd meeloopt of zelfs iets achter is. Dat is natuurlijk best verwarrend. Hierdoor hebben hoogbegaafde kinderen vaker dan gemiddeld moeilijkheden met sociale contacten. Kinderen die iets anders (ingewikkelder) praten dan anderen, of interesses hebben waar andere kinderen (nog) niet aan toe zijn worden soms niet helemaal begrepen.

Hoogbegaafde kinderen en aanpassingen op school

Belangrijk is dat op school bekend is hoe je kind in elkaar zit en dat men de stof kan aanpassen aan je kind. Dat geldt natuurlijk voor alle kinderen, maar in het bijzonder kinderen die op de een of andere manier "anders" dan anderen zijn, zoals hoogbegaafden. Er is extra begeleiding nodig om te zorgen dat je kind gemotiveerd wordt / blijft, er moet voldoende uitdaging geboden worden en de stof moet worden aangepast aan de denkwijze van de hoogbegaafde. Als de leerkracht en de school zich bewust is van de valkuilen voor hoogbegaafde leerlingen (faalangst, moeite met leren leren of executieve vaardigheden) kan ook daar extra op worden ingespeeld. Lees ook het artikel wat moet de docent weten over hoogbegaafdheid.

Gelukkig hebben de meeste scholen tegenwoordig de mogelijkheid om snellere leerlingen wat meer te bieden. Dat kan in de groep zelf, het zogenaamde "compacten en verrijken" van de lesstof. Hoogbegaafde kinderen hebben weinig behoefte aan instructie en aan herhalings- en oefenstof, ze hebben een hoog werktempo en vaak een didactische voorsprong. Het is belangrijk om hier in de klas rekening mee te houden. Dat kan bijvoorbeeld door het onderwijsaanbod in te dikken of te compacten. De tijd die daardoor vrijkomt kan dan gevuld worden met verrijking. Verrijkingsstof is lesstof, die tegemoet komt aan de specifieke behoeften van deze kinderen, zoals onder anderen een hoge mate van complexiteit en een hoog abstractieniveau. Verrijking of verbreding van de lesstof kan ook groepsoverstijgend worden aangeboden in bijvoorbeeld een plusklas.

Top-down denken in plaats van bottom-up

Naast moeilijker werk en andere vakken (denk aan Chinees, schaken, techniek of muziek) zou de lesstof voor hoogbegaafden ook op een andere manier moeten worden aangeboden. Hoogbegaafde kinderen zijn van nature "topdown" denkers: vanuit het geheel, een totaaloverzicht, inzoemen op de details. Dus bijvoorbeeld eerst uitleg van de gehele grammaticale regel, dan pas oefenen. Vaak wordt in het reguliere onderwijs juist andersom gewerkt. Eerst woordjes leren en oefenen, pas later de samenhang leren. Topdown denkers willen weten waarom dingen gebeuren en hoe iets in elkaar zit. Ze hebben er behoefte aan te weten welke verwachtingen er ten aanzien van hen zijn, zodat ze daar ook aan kunnen voldoen. Ze hebben houvast aan een duidelijk rooster, een helder schema.

Daarnaast zijn hoogbegaafden gebaat bij "hogere orde denkopdrachten". Niet alleen onthouden, begrijpen en toepassen, maar analyseren, evalueren en creëren (Taxonomie van Bloom).

Ook zijn er speciale scholen voor hoogbegaafden (voorheen "Leonardoscholen"). Meer en meer zie je dat bestaande scholen speciale klassen maken voor hoogbegaafde leerlingen of er een plusklas in de buurt wordt georganiseerd. Let wel, een plusklas waar onderwijs wordt gegeven aan de wat snellere leerlingen is niet altijd een plek waar onderwijs wordt gegeven dat geschikt is voor hoogbegaafde leerlingen!

Kenmerken van hoogbegaafdheid

Hoogbegaafdheid is meer dan alleen maar "heel slim zijn", het hele "zijn" van een mens lijkt erbij betrokken. Andere kenmerken van hoogbegaafdheid zijn extreme gevoeligheid, creativiteit, een kritische instelling en een groot rechtvaardigheidsgevoel.Vroegtijdige taalontwikkeling en een groot gevoel voor humor zijn voorbeelden van eigenschappen die wel vaak voorkomen maar zeker niet altijd.

Ouders kunnen een belangrijke rol spelen in het vroegtijdig herkennen van signalen die kenmerkend zijn voor hoogbegaafdheid.Deze kenmerken alleen zijn dus onvoldoende om vast te stellen dat uw kind hoogbegaafd is. Wel is het zo dat wanneer de meeste van de kenmerken van toepassing zijn, dit een goede indicatie is voor hoogbegaafdheid. Mocht er een vermoeden van hoogbegaafdheid zijn, schroom dan niet om te gaan praten met school of

Kenmerken hoogbegaafdheid bij jonge kinderen:

  • Het langdurig concentreren op zaken die hem/haar interesseren. Laat zich soms zo diep met zaken in dat hij/zij zich niet meer bewust is van iets anders - "zit in een eigen wereld";
  • Het op twee of drie dingen tegelijkertijd kunnen concentreren en het bezitten van een uitstekend geheugen;
  • Het goed kunnen redeneren en bedenken van creatieve manieren om problemen op te lossen. Het zien van veel mogelijke antwoorden/oplossingen;
  • Het extreem nieuwsgierig zijn. Vragen als "Waarom?", "Hoe?" "Wat als.?". Sterke interesse in oorzaak-gevolg relaties en abstracte begrippen zoals liefde, zin van leven/dood. Probeert graag nieuwe dingen uit;
  • Het hebben van een vroegtijdige spraakontwikkeling, of laat beginnen met praten maar dan wel vloeiend. Gebruikt gevorderde zinsstructuur en woordenschat. Legt ideeën uit op complexe, ongebruikelijke wijze en geeft complexe antwoorden op vragen;
  • Met name ook de gevoeligheid is een kenmerk van hoogbegaafdheid. Het intens reageren op geluid, smaak, geur of gevoel door het tonen van emotie (huilen, boos, opgewonden zijn);
  • Het op jonge leeftijd meer bezig zijn met "leren" dan met "spelen" (en haalt dan soms later dat spelen in) en het hebben van interesse in kalenders, klokken, kaarten en structuren.
  • Speelt vaak liever met oudere kinderen/ volwassenen, vindt zelf gecompliceerde spelletjes uit en houdt van puzzels;
  • Het vroegtijdig kunnen lezen, zichzelf aanleren van lezen. Het houden van het spelen met woorden;
  • Het hebben van een spontaan en/of gevorderd gevoel voor humor;
  • Het houden van stimulatie en actie, zelden tevreden zijn met stilzitten;
  • Het hebben van een levendige verbeelding. Soms moeite met het scheiden van echt en verzonnen. Dit leidt tot allerlei angsten;
  • Het minder nodig hebben van slaap;

Begeleiding hoogbegaafde kinderen

Wat kun je als ouder zelf doen om je kind te motiveren te blijven leren?

  • Erkenning en respect voor het "anders" zijn van het kind.
  • Wees een “coach” in plaats van een schoolmeester. Reik aan maar kauw niet voor.
  • Bied materialen aan waarmee ze zelf kunnen ontdekken. Een kapotte wekker, een oude computer of een gereedschapskist met diverse materialen erin. Laat ze maar doen en vertel er vooral niet bij dat die wekker gerepareerd moet worden. Misschien doen ze er zelf liever heel wat anders mee.
  • Prijs het doorzettingsvermogen als ze toch “saaie” klusjes als opruimen netjes afmaken.
  • Probeer een sport of muziekcursus. Vaak zijn hoogbegaafde kinderen heel muzikaal of sportief. Het is een prima uitlaatklep. En bovendien, is je kind juist niet zo goed in de gekozen sport of muziekles – maar vindt hij het wel leuk – dan is het voor hem ook prima om eens mee te maken hoe je omgaat met stof die eens niet zomaar aan komt waaien en leert hij hoe hij moet “leren”.

Wat je vooral NIET moet doen is afremmen. Als je kind interesse heeft in een onderwerp dat ogenschijnlijk niet bij zijn leeftijd past, zeg nooit "dat leer je later wel eens", of "dat is niet voor jouw leeftijd". Leg de nadruk niet op het anders izjn maar ga in op de vragen en interesses. Soms zal de buitenwereld niet altijd begrijpen dat je kind anders is, en daar een ongezouten mening (ook over jouw opvoedingsmethoden) op loslaten ("Waarom moet hij nu al die letters leren, laat je hem lekker kind zijn en ga voetballen").

Meer weten?

Denk je dat jouw kind hoogbegaafd is of wil je er meer van weten? Vraag advies aan de arts op het consultatiebureau, overleg eens met de juf of meester op school en de intern begeleider. Of bezoek oudervereniging Pharos.

Geschreven door Andrea Maessen, pedagoge.

Overige bronnen: Hoogbegaafd - als je kind (g)een Einstein is , slimpuls.nl , eduenik.nl, Balans Digitaal)