Hoogbegaafde zoon 9 bang bij inslapen

Wij hebben een probleem met onze zoon Tim van 9 jaar. Tim is begaafd/ hoofbegaafd. Hij is op dit moment erg angstig als hij in bed ligt en moet gaan slapen. Hoort allerlei geluiden en maakt zich zorgen over van alles. Ook leest hij in de krant artikelen die hij zich erg aantrekt. Bijvoorbeeld over een inbraak waarbij iemand wordt vastgebonden en ga zo maar door. We hebben voor Tim al een hele vaste structuur, en een strikte bedtijd van 20.00 uur. We gaan mee naar boven om zijn tanden te poetsen en pyjama aan te trekken,. Daarna stoppen we hem in, praten nog even en stellen hem gerust. Toch blijft hij heel onrustig en angstig. Onze vragen zijn: wat kunnen wij doen om Tim te helpen bij zijn angst? En wat kunnen we doen om angst de kop in te drukken?

Antwoord:

Wat vervelend dat het naar bed gaan van Tim zo moeizaam verloopt. Ik kan me voorstellen dat jullie elke avond opnieuw hier tegen op zien.

Kinderen die heel begaafd zijn kunnen moeilijkheden hebben op allerlei gebied. Zij hebben vaak een grote fantasie en een grotere neiging tot het ontwikkelen van angsten dan normaal begaafde kinderen. Ook kunnen zij soms wat moeilijker aansluiting vinden bij leeftijdsgenootjes omdat zij andere interesses hebben. Op school kan het zo zijn dat Tim overvraagd wordt of juist minder aandacht krijgt van de juf. Omdat zij denkt dat hij het toch wel begrijpt. Ik weet natuurlijk niet in hoeverre deze karakteristieken passen bij Tim, omdat ik hier te weinig informatie over heb. Maar al deze factoren kunnen een deeloorzaak zijn van de angsten die Tim ervaart.

Helaas kan ik geen kant en klare oplossing bieden voor het inslaap probleem van jouw zoon. Wel kan ik tips geven die jullie in samenspraak met Tim kunnen uitproberen.

Blijf Tim serieus nemen als hij zegt last te hebben van angsten. Daardoor zal hij zich door jullie gesteund voelen.Probeer tegelijkertijd voor jezelf afstand te bewaren tot het probleem. Heeft Tim iets te winnen met zijn gedrag? Krijgt hij er speciale aandacht mee die hij anders niet krijgt? Misschien dat er in dat geval overdag extra tijd voor Tim kan worden ingebouwd, waarmee de inslaap problemen zullen verminderen. Laat het slaapprobleem in het contact met Tim niet overheersen. Doe leuke dingen met hem die niets te maken hebben met het probleem. Praat niet elke dag over het probleem.

Praat met Tim over de aard van zijn angsten en probeer te achterhalen waar deze vandaan komen. Probeer ook erachter te komen waar hij zich zo’n zorgen over maakt en welke geluiden hij hoort. Controleer of hij in zijn omgeving problemen ervaart (gaat het niet goed op school, hoe zit het met vriendjes?) die ten grondslag zouden kunnen liggen aan de angsten van Tim. Dit kan je aan Tim zelf vragen, maar ook op school.

Als Tim verontrustende krantenartikelen leest, is het misschien een optie om samen met hem de krant te lezen en uitleg te geven over wat er is gebeurd. Ook is het misschien een idee om in plaats van de krant samen het jeugdjournaal te kijken. Door er overdag met hem over te praten kan het zijn dat de angsten al weerlegd worden in plaats van ‘s avonds de kop opsteken. Ook al is Tim heel begaafd, toch mist hij als 9 jarige nog de vaardigheden om alles te begrijpen en in context te zien.

Je schreef dat jullie altijd even praten voordat het tijd is om naar bed te gaan. Hou dit aan. Dit zorgt voor wat ontspanning. Als je merkt dat Tim angstig wordt, kun je hem aansporen over leuke dingen te denken. Probeer hem er van te overtuigen dat hij zichzelf kan afleiden. Ga op dat moment niet teveel op de angsten in. Ga (overdag) in gesprek met Tim over het problematisch inslapen. Vraag aan hem wat volgens hem zou kunnen helpen? Probeer samen iets uit te proberen, bijvoorbeeld een slaaplampje of nog even muziek luisteren. Zorg dat Tim een half uur voor het naar bed gaan niet meer snoept of energierijk drinken inneemt.

Als jullie geen bezwaar hebben tegen medicijnen, kunnen jullie er voor kiezen om een half uur voor het slapen gaan 1 of 2 tabletjes melatonine te geven. Dit is een middel dat slaap opwekt in het lichaam. Zo komt Tim gemakkelijker in slaap. Ik raad aan dit in overleg met jullie dokter te bewerkstelligen.

Als het inslaap probleem van blijvende aard blijkt, kun je nogmaals contact opnemen met de dokter. Handig daarbij is om een logboek bij te houden met hoelang het al gaande is en wat jullie allemaal al geprobeerd hebben. Deze kan jullie dan verder doorverwijzen.

Dochter 2 jr, volgens peuterspeelzaal autistisch

Mijn dochter is 2 jr en 4 maanden. Ze heeft toen ze ong. 1,5 was duidelijk woordjes gezegd maar op een gegeven moment werd dat steeds slechter. Ik ben terecht gekomen bij de kno arts en ze had buisjes nodig, haar gehoor was niet goed. Ze was ook heel angstig altijd en hing heel veel aan mij. Na de buisjes ging het beter, Katja werd veel rustiger en ging weer veel meer brabbelen en ook wat meer woordjes zeggen, geen hele zinnen.

In diezelfde periode ging Katja ook naar de peuterspeelzaal. De juf riep me apart en zei dat ze mijn dochter in al die weken niet hoorde praten en geen contact maakte met de kinderen en met haar zelf. Er is een juf bij gekomen die haar een ochtend heeft geobserveerd en die denkt dat mijn dochter een autistische stoornis heeft. Ik zelf vind echter dat Katja thuis anders is. Ze heeft wel taal achterstand maar haar contact met mijn gezin en haar zusje zijn goed. Ze toont emoties komt bij me als ze verdrietig is ze klapt in haar handjes als ze blij is. Mijn vragen zijn: wat moet ik doen met deze observatie en hoe kan ik mijn dochter helpen?

Antwoord:

Ik begrijp uit jouw verhaal dat je dochter zich thuis anders gedraagt dan elders, zoals in dit geval de peuterspeelzaal. Dat hoeft op zich niet zo heel raar te zijn. Sommige kinderen moeten langer wennen aan een voor hen nieuwe omgeving. Dan kost het voor hen meer tijd om de regeltjes en patronen te ontdekken en onder de knie te krijgen dan gemiddeld het geval is. Dat wil niet direct zeggen dat er een probleem aan ten grondslag zit. Misschien heeft zij de wereld wel als angstig ervaren in de tijd dat ze nog geen buisjes had. Dat is niet binnen een paar weken af te leren.

Mede omdat jij het geobserveerde gedrag op de peuterspeelzaal niet lijkt te herkennen in andere (huiselijke) situaties, zou ik adviseren om Katja de komende tijd samen met de begeleidsters op de peuterspeelzaal in de gaten te houden. Let op:

Hoe verloopt de taalontwikkeling (stagneert deze of gaat Katja in stapjes vooruit)?
Hoe verloopt het contact met anderen bij de peuterspeelzaal (misschien door middel van een speciaal opgezette activiteit binnen een 1 op 1 situatie met een ander kind/ een begeleidster)?

Daarnaast is er op onze site een lijst met kenmerken te vinden voor kinderen van een jonge leeftijd met een autisme spectrum stoornis. Je zou kunnen kijken in hoeverre deze kenmerken passen bij Katja en hoe Katja als baby was.

Hou het in de gaten en als je blijvende zorgen hebt over de ontwikkeling van Katja, is een bezoekje aan de huisarts snel gemaakt.

Lees ook: autisme herkennen bij jonge kinderen

Kind van 3 met pdd-nos

Ons kindje gaat naar het mkd sinds 3 maanden. Voordat hij naar het mkd ging hadden was het redelijk rustig in huis. Buitenshuis totaal niet. Sinds het mkd gaat juist thuis alles weer mis en op het mkd merken ze geen extreem gedrag – wel zien zij dat hij pddnos heeft. Mijn vragen zijn: zou het een teken kunnen zijn dat het te inspannend voor hem is? Mama wordt er weer zo onzeker van en het bevordert de moeder-kind relatie niet! En is het normaal dat je soms zo vreselijk doorheen kan zitten met een pddnos kind want ik heb het gevoel daardoor tekort te schieten?

Antwoord:

Ik snap juist heel goed dat je soms het gevoel hebt dat je tekortschiet als moeder. Het gevoel wat je beschrijft is juist heel natuurlijk. Het is veel makkelijker voor professionals om geduldig en leuk te blijven bij een kind met pddnos, maar zij zien het kind natuurlijk maar voor een dagdeel. En daarbij is het sowieso anders als het je eigen kind is! Met name als jouw kind moeite heeft met het tonen en aanvaarden van affectie. Het is dus helemaal niet raar dat het je soms wat teveel wordt. En het wil dus ook niet zeggen dat je niet genoeg van je kind houdt of geen goede moeder bent.

Wel moet je er inderdaad voor waken dat het niet te zeer ten koste gaat van je moeder/kind relatie en dat je niet teveel van jezelf gaat eisen. Wat daarbij kan helpen is op tijd afstand te nemen van de situatie als je merkt dat je je geduld aan het verliezen bent. Ook helpt het misschien om te praten met de groepsleidsters op het mkd over hoe je beter in controle kan blijven van de thuissituatie. Praat dan vooral over concrete voorbeelden, zodat duidelijk kan worden waar het misgaat. Daarnaast helpt het om met andere moeders van kinderen met pddnos te praten (misschien van dezelfde groep van het mkd?) zodat je merkt dat je heus niet de enige bent die zich soms zo voelt.

Jouw kind is nog erg jong en heeft te kampen gehad met een grote verandering door naar het mkd te gaan. Het kan zijn dat hij nog langer moet wennen. Het wil niet meteen zeggen dat dit te inspannend voor hem is omdat hij nu thuis meer aandacht vraagt. Ik kan dit echter ook niet uitsluiten. Ik zou aanraden om het nog even aan te zien en te kijken of de situatie na een paar maanden verbeterd is. Om zelf te proberen thuis weer de rust te laten keren zou ik eveneens raad vragen aan de groepsleiding van het mkd hierover, waardoor misschien de overschakeling mkd/ thuis minder heftig wordt voor jouw kind.

Ik hoop dat je niet te streng over jezelf oordeelt en probeert dit alles te zien als een leerproces waarin jij en je kind leren om met elkaar en de buitenwereld om te gaan.

ZMLK leerling (7) smeert elke dag met poep

Ik werk op een zmlk school. Ik heb een leerling van 7 jaar oud in de groep. Deze leerling vind poep niet vies. Hij smeert het op de muren op de grond etc. Hij doet dit bijna elke dag! We hebben al het een en ander geprobeerd maar het maakt geen indruk. We hebben geprobeerd om hem een klas terug te sturen maar het gaat gewoon door. Hij schrikt niet op het moment dat we hem betrappen maar alleen als er maatregelen worden getroffen (zoals terug sturen naar andere groep). Mijn vragen zijn: hebben jullie tips hoe we hiermee kunnen gaan en hoe we hem het beste kunnen benaderen?

Antwoord:

Vervelend dat dit probleem al zo lang aan de gang is. Het feit dat deze leerling op uw school zit, geeft aan dat hij/zij geen normale ontwikkeling doormaakt. Ook al vinden wij poep heel smerig, toch kunnen kinderen, en met name kinderen met een lager IQ, dit zien als een soort speelgoed. Van nature zijn kinderen in een bepaalde ontwikkelingsfase geïnteresseerd in hun eigen uitwerpselen. Het kan zijn dat deze leerling het gewoon leuk vindt om met poep te smeren.

Desalniettemin moet hem aangeleerd worden dat dit niet acceptabel is. Heeft u al geprobeerd om hem met ander spul te laten spelen, iets soortgelijks zoals bijvoorbeeld modder? Misschien dat hij met dit alternatief zijn behoefte kan vervullen. Daarnaast denk ik dat deze leerling straffen voor zijn gedrag in dit geval niet toereikend zal zijn. Beter lijkt het mij om goed gedrag te belonen, dus proberen een soort beloningsprogramma op te zetten waarbij hij beloond wordt wanneer hij een dag(deel) niet met poep is gaan spelen.

Van belang bij een dergelijk programma is dat hij beloond wordt met iets wat hij erg leuk vindt en dat hij aangemoedigd wordt door zowel school als thuis om hier mee aan de slag te gaan. Ook is het van belang dat in eerste instantie laag ingezet wordt, zodat hij ook een beloning kan verdienen (het moet dus haalbaar zijn). Een beloningsprogramma kan na een tijdje verder uitgebreid worden, zodat hij steeds langere periode smeervrij moet zijn om zijn beloning te verdienen.

Ik hoop dat u met deze suggesties een nieuwe, positieve weg kan inslaan met deze leerling. Geef hem het vertrouwen dat iedereen denkt dat hij dit kan leren en waarschijnlijk zal deze vervelende situatie binnenkort verbeteren.

Perfectionisme en toch vlug afgeleid

Onze dochter is nu 22 maanden. En ze is altijd druk in de weer. Maar ze kan het niet verdragen als er iets niet juist is. Bijvoorbeeld een deur die open staat moet dicht, een stoel die niet op zijn plaats staat moet terug op zijn plaats. Al moet ze hem 5 m. versleuren. ze gaat met alle zware dingen aan de haal. Dingen van 5kg sleurt ze door het huis, ze wil haar zelf al 2 maanden aankleden, broek en schoenen lukken, ze maakt zich druk als iets niet lukt. maakt een raar neuriënd geluid. En ze kan soms echt beginnen te krijsen en gooien als het niet lukt.

Ze paart al erg goed maar alleen thuis, niet als er andere mensen in de buurt zijn. Motoren en andere harde geluiden maken haar erg bang, maar zelf veel kabaal maken vindt ze leuk. Ze zeurt heel veel en is heel aanhankelijk. Tekent hele dagen lang, puzzels van 6 stukken is geen probleem. Speelgoed vind ze saai en in tv kijken heeft ze geen interesse. Veel dansen, soms 1 uur zingen zonder zwijgen. Mijn vragen zijn: kunt u hier iets uit opmaken? Zou er iets aan de hand kunnen zijn met haar waarvoor we hulp moeten zoeken?

Antwoord:

Fijn dat je iets doet met je twijfels over het gedrag van je dochtertje. Ook al is zij amper twee jaar oud, meestal is het het beste om af te gaan op je intuïtie. Het is van belang dat zo snel mogelijk duidelijk wordt of er iets aan de hand is.

Ik kan me voorstellen dat je graag antwoord wil op de vele vragen die je gesteld hebt. Helaas kan ik deze niet geven. Om een zinnig antwoord te geven op de oorzaak van het gedrag van je dochtertje is veel meer informatie nodig, zoals o.a. haar ontwikkeling vanaf de geboorte, haar karakter en eventuele omgevingsfactoren die een rol (kunnen) spelen.

Dat gezegd, lijkt het mij verstandig om allereerst zelf meer informatie te verzamelen rondom het ‘vreemde’gedrag van je dochtertje voordat je ergens aanklopt voor meer duidelijkheid. Dit mede vanwege haar jonge leeftijd.

Je kan bijvoorbeeld bijhouden hoe vaak een bepaald gedrag voorkomt, en wat je dochtertje gedaan heeft voordat het gedrag begon. Bijvoorbeeld; Langdurend zingen zonder zwijgen: 1-8-’07 11.00 – 11.45 na het aankleden

Op zo’n manier kan je in kaart brengen wat er precies gebeurt. Door bij te houden wat er voor het gedrag plaatsvindt, wordt misschien duidelijker waarom het gedrag plaatsvindt of worden bepaalde patronen zichtbaar. Ook kan daar uit blijken of het gedrag echt zo vaak voorkomt als in jouw beleving.

Wat is “licht” autistisch

Onze zoon van drie jaar is gediagnostiseerd met licht autisme. Ik kan niets vinden in boeken en dergelijke over dit lichte autisme. Mijn vragen zijn: is er informatie aanwezig over een lichte vorm van autisme of gelden hiervoor dezelfde boeken en tips die ik hier op de site heb gezien?

Antwoord:

Autisme is een moeilijk te stellen diagnose, mede doordat deze stoornis zich op zo veel verschillende manieren kan uiten. Dat,en het feit dat uw zoontje nog erg jong is, heeft in mijn ogen geleid tot een diagnose die gesteld is als ‘licht autistisch’.

Het kan zo zijn dat deze diagnose met de tijd omgezet wordt naar de diagnose PDD-NOS. PDD-NOS staat voor Pervasive Developmental Disorder Not Otherwise Specified, oftewel een aan autisme verwante stoornis. Deze diagnose hoort bij kinderen die bepaalde kenmerken van autisme vertonen, maar niet genoeg om het te bestempelen als autisme. Overigens valt 80% van de diagnosen rondom autisme onder PDD-NOS.

Het lichte autisme is dus geen aparte vorm van autisme. Het gaat om dezelfde stoornis in een mildere vorm. De moeilijkheden die uw zoontje heeft en zal hebben en hoe hier mee om te gaan zijn op eenzelfde manier aan te pakken als die u in de literatuur e.d. kunt vinden bij het omgaan met autisme. Belangrijk is vooral dat u bekijkt waar uw zoontje precies tegenaan loopt, voordat u het probleem probeert op te lossen. Probeer situaties vanuit zijn karakter en problematiek te bekijken.

Tip: Een (kinder)boek waar met een spannend verhaal heel goed duidelijk wordt gemaakt hoe een kind met autisme de wereld kan beleven is het museum mysterie.

Hulp zoeken, autistisch kind

Onze vragen zijn: bij wie kun je – als het je als ouders van een kind met autisme – te veel wordt om hulp vragen? En hoe voorkom je die soms grote teleurstellingen en huilbuien bij het kind? Het lijkt soms wel of je als ouder niks goed doet?

We hebben net de bevestiging gehad van de arts dat onze zoon een vorm heeft van autisme. We dachten het altijd al maar je loopt tegen zoveel ongeloof aan op school, in de familie.

Hij is bijna 6 jaar en gaat toch naar groep 3 ivm kleine klas maar er komen zoveel spannende en nieuwe dingen op zijn pad en het is zo triest om te zien dat hem nog meer angsten of huilbuien wordt aan gedaan. Hoe gaat een school hier goed mee om?

Antwoord:

Ik kan me voorstellen dat het inderdaad een vermoeiende activiteit is om steeds opnieuw uit te leggen wat er aan de hand is met je zoontje. En zelfs met uitleg over autisme lijken mensen nog steeds niet te begrijpen hoe diep deze stoornis gaat. Dat het iets is waar je continu tegenaan loopt. Helaas zal deze ‘last’ van onbegrip en uitleg moeten geven niet verdwijnen. Wel zal jouw omgeving er waarschijnlijk beter mee leren omgaan. Je zegt dat je pas net de diagnose hebt gekregen, met deze diagnose kan het al wat makkelijker worden. Daarmee staat het immers vast dat het niet aan jouw manier van opvoeden of iets dergelijks ligt, maar het gedrag van je zoontje het gevolg is van een stoornis in zijn hersenen.

Om de huilbuien en teleurstellingen zo veel mogelijk in te perken, is het van belang om je zoontje zo goed als kan voor te bereiden. Het makkelijkst misschien met fysieke dingen. Foto’s maken van de nieuwe klas, al een keertje samen langsgaan en hem zijn zitplaats aanwijzen, de juf een handje geven.

De teleurstellingen en huilbuien van je zoontje zijn niet altijd te voorkomen. Ik kan me voorstellen dat het als ouder moeilijk moet zijn om dat aan te zien. Toch wil ik je waarschuwen de dingen waar je zoontje bang voor is, niet te gaan vermijden. Daar leert hij niets van. Dingen met kleine stapjes proberen aan te pakken helpt beter. Als je zoontje toch overstuur raakt, probeer dan te bedenken dat het niet jouw schuld is, maar dat het aan zijn autisme ligt.

Jouw zoontje gaat het komende schooljaar een moeilijke tijd tegemoet waarin hij extra begeleiding nodig zal hebben. Indien hij gediagnosticeerd is met autisme, zal hij waarschijnlijk in aanmerking komen voor een ‘rugzakje’. Dat is een leerlinggebonden budget waarmee de extra begeleiding/ leermiddelen op school gefinancierd kunnen worden. Daartoe is contact op te nemen met het REC (Regionaal Expertise Centrum) binnen uw regio. Voor verdere begeleiding in dit hele proces is contact op te nemen met het Meld- en Adviespunt Indicatiestelling, telefoonnummer 030-291 66 36.

Verder is het misschien een idee om contact op te nemen met de GGZ of een andere geestelijke gezondheidsinstelling in jouw buurt om te bekijken in hoeverre zij extra begeleiding kunnen bieden in de vorm van bijvoorbeeld dagopvang of naschoolse opvang in een omgeving waarin je zoontje zich verder kan ontwikkelen. Dit zou jullie ook enigszins kunnen ontlasten.

Om zelf eens aan de bel te trekken, jouw verhaal kwijt te kunnen bij mensen die begrijpen hoe het is om een kind met een autisme verwante stoornis te hebben, is het misschien iets om een keer deel te nemen aan een contactgroep. Misschien kan je ook van andere ouders enkele handige tips krijgen. De NVA – Nederlandse Vereniging voor Autisme – organiseert lotgenotencontact. Je zou dan in contact komen met andere ouders. Wel moet ik vermelden dat je dan lid moet worden van de vereniging.

Hoe groot is de kans op een kind met Asperger?

Ik wil graag een kind, maar heb vervelende ervaringen opgedaan met familieleden die Asperger hebben, allebei erg eenzaam en ongelukkig door hun handicap. Ik durf niet goed aan een zwangerschap te beginnen. Mijn vragen zijn: hoe groot is de kans dat wij ook een kind met deze afwijking krijgen? Kunnen we eventueel nog iets bijsturen qua opvoeding als we merken dat een kind een autistische stoornis heeft?

Antwoord:

Ik begrijp dat u zich zorgen maakt over het overdragen van deze stoornis, gezien het in de familie voorkomt. Alhoewel de meeste deskundigen het eens zijn dat autisme veroorzaakt wordt door een dysfunctie in de hersenen, is nog steeds weinig bekend over de daadwerkelijke oorzaak van autisme. Daarom is het moeilijk te bepalen in hoeverre jullie een verhoogde kans hebben op het krijgen van een kind met deze stoornis. Het algemeen voorkomen van een autisme verwante stoornis is 1 op de 200 kinderen, waarvan de verhouding jongens tot meisjes 3:1 is. Dat betekent dat een hoger aantal jongens dan meisjes een autisme verwante stoornis hebben.

Het blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat genetische invloeden een rol spelen bij het ontstaan van autisme. Deze kans wordt verhoogd als een van de ouders zelf een autisme verwante stoornis heeft. Dat is bij jullie niet het geval. Toch is het aannemelijk dat jullie een verhoogde kans hebben op het krijgen van een kind met autisme, in dit geval Asperger. Asperger is een vorm van autisme waarbij er sprake is van een normale intelligentie en het kind in de meeste gevallen een normale spraak/taal ontwikkeling doormaakt. Het kind heeft voornamelijk moeite met sociaal/ emotioneel inzicht. Verder heeft het kind een vlakke gezichtsuitdrukking en een beperkt aantal interesse die hem/ haar voortdurend bezighouden.

Het autisme van een kind is helaas een chronische aandoening. Toch is de laatste jaren een stijgende lijn te ontdekken in de mate waarin mensen met autisme lijden onder hun stoornis. Er is een verhoogde aandacht voor autisme en een continue verbetering van de kennis over autisme. De stoornis wordt vlugger herkend en kinderen kunnen dus vlugger geholpen worden.

De omgeving van het kind speelt mijn inziens een grote rol in de ontwikkeling van het kind met autisme. Door op een juiste manier om te gaan met de beperkingen van het kind, zal het kind niet overvraagd worden en zich veilig en geaccepteerd voelen. Daarbij zijn de missende (sociale en cognitieve) vaardigheden gedeeltelijk aanleerbaar, waardoor een kind met autisme toch zelfstandig kan zijn. (NB. Dit is niet het geval bij kinderen die naast hun autisme een verstandelijke handicap hebben.) Het is dus mogelijk om via een op het kind aangepaste opvoeding het een en ander bij te sturen, maar dit zal zijn beperkingen hebben gezien het kind niet te genezen is. Hoe u de ontwikkeling van een kind met autisme in de dagelijkse gang van zaken kan stimuleren, beschrijf ik in een artikel dat binnenkort zal verschijnen op deze site.

Ik kan u dus geen garanties geven over de mate waarin u kans hebt op het krijgen van een kind met autisme. De afweging wel of geen kind te krijgen is dan ook volledig aan u. Wat ik u wel wil meegeven is de kanttekening dat mensen met een autisme verwante stoornis niet per definitie eenzaam en ongelukkig zijn. Het is een handicap gelijk aan andere handicaps waarbij het kind bepaalde moeilijkheden moet overkomen op zijn/ haar weg naar volwassenheid. En daar kunt u het kind bij helpen.

Het bericht FAQ vragen over ADHD/ Autisme/ HB verscheen eerst op AllesOverKinderen.nl.

Hoogbegaafdheid

Over het algemeen wordt gesproken over een hoogbegaafd (HB) kind wanneer het kind een IQ van 130 of meer heeft. Maar hoogbegaafdheid gaat verder dan alleen alleen maar dat ene cijfertje of “heel slim zijn”; het hele “zijn” van een mens lijkt erbij betrokken. Een extreem hoge gevoeligheid, creativiteit en motivatie zijn minstens even belangrijke kenmerken.

Er zijn verschillende begaafdheidsgebieden die los van elkaar staan. Zo is de een extreem goed in het ontcijferen van wiskundige vraagstukken, terwijl de ander een muzikale gave heeft. Wel is het zo dat hoogbegaafde kinderen over het algemeen op alle gebieden hoger dan gemiddeld scoren.

(Hoog)begaafde leerlingen beschikken over drie persoonlijkheidskenmerken:

• hoge intellectuele vermogens
• taakgerichtheid en volharding
• een creatief vermogen om originele oplossingen voor problemen te bedenken.

Boekentip: Hoogbegaafd – als je kind (g)een Einstein is

Hoe weet je of je kind hoogbegaafd is

Om te testen of een kind hoogbegaafd is kun je het beste naar een daarvoor gespecialiseerd bureau. Daar worden IQ testen als de RAKIT of WISC afgenomen, maar vooral ook door iemand met kennis van HB gekeken naar hoe een kind is. Deze testen zijn niet geschikt voor hele jonge kinderen, er wordt bij jonge kleuters en peuters en baby’s wel gesproken over een ontwikkelingsvoorsprong als je ziet dat ze heel erg ver voorlopen op leeftijdsgenootjes.  Bekijk hier de kenmerken van zo’n ontwikkelingsvoorsprong bij baby’s en vermoedelijke hoogbegaafde peuters.

Kenmerken hoogbegaafdheid bij jonge kinderen

Naast een hoog IQ zijn extreme gevoeligheid, creativiteit, een kritische instelling en een groot rechtvaardigheidsgevoel typisch kenmerken voor hoogbegaafden. Een vroegtijdige taalontwikkeling en een groot gevoel voor humor zijn voorbeelden van eigenschappen die wel vaak voorkomen bij hoogbegaafde kinderen, maar zeker niet altijd.

• Het langdurig concentreren op zaken die hem/haar interesseren. Laat zich soms zo diep met zaken in dat hij/zij zich niet meer bewust is van iets anders – “zit in een eigen wereld”;
• Het op twee of drie dingen tegelijkertijd kunnen concentreren en het bezitten van een uitstekend geheugen;
• Het goed kunnen redeneren en bedenken van creatieve manieren om problemen op te lossen. Het zien van veel mogelijke antwoorden/oplossingen;
• Het extreem nieuwsgierig zijn. Vragen als “Waarom?”, “Hoe?” “Wat als.?”. Sterke interesse in oorzaak-gevolg relaties en abstracte begrippen zoals liefde, zin van leven/dood. Probeert graag nieuwe dingen uit;
• Het hebben van een vroegtijdige spraakontwikkeling, of laat beginnen met praten maar dan wel vloeiend. Gebruikt gevorderde zinsstructuur en woordenschat. Legt ideeën uit op complexe, ongebruikelijke wijze en geeft complexe antwoorden op vragen;
• Met name ook de gevoeligheid is een kenmerk van hoogbegaafdheid. Het intens reageren op geluid, smaak, geur of gevoel door het tonen van emotie (huilen, boos, opgewonden zijn);
• Het op jonge leeftijd meer bezig zijn met “leren” dan met “spelen” (en haalt dan soms later dat spelen in) en het hebben van interesse in kalenders, klokken, kaarten en structuren.
• Speelt vaak liever met oudere kinderen/ volwassenen, vindt zelf gecompliceerde spelletjes uit en houdt van puzzels;
• Het vroegtijdig kunnen lezen, zichzelf aanleren van lezen. Het houden van het spelen met woorden;
• Het hebben van een spontaan en/of gevorderd gevoel voor humor;
• Het houden van stimulatie en actie, zelden tevreden zijn met stilzitten;
• Het hebben van een levendige verbeelding. Soms moeite met het scheiden van echt en verzonnen. Dit leidt tot allerlei angsten;
• Het minder nodig hebben van slaap;

Ouders kunnen een belangrijke rol spelen in het vroegtijdig herkennen van signalen die kenmerkend zijn voor hoogbegaafdheid. Deze kenmerken alleen zijn onvoldoende om vast te stellen dat uw kind hoogbegaafd is. Wel is het zo dat wanneer de meeste van de kenmerken van toepassing zijn, dit een goede indicatie is voor hoogbegaafdheid. Mocht er een vermoeden van hoogbegaafdheid zijn, ga eens praten met school of expert.

Lees ook: denksleutels een andere manier om je kind aan het denken te zetten

Hoogbegaafd zijn is geen garantie voor succes

Hoogbegaafdheid (HB) staat zeker niet garant voor succes. Hoogbegaafde kinderen hebben, net als kinderen die ver onder het gemiddelde presteren, vaak juist extra zorg nodig. Het lijkt soms makkelijk, een kind dat niets hoeft te doen om goede resultaten te behalen, maar verveling en onderpresteren liggen op de loer. Ook (juist!) hoogbegaafde kinderen moeten door hun omgeving gestimuleerd worden om te komen tot prestaties. Daarvoor is het ook van belang dat het kind zich geaccepteerd voelt zoals het is. Bij gebrek aan de juiste uitdaging en motivatie, of bijvoorbeeld bij afwijzing door de groep kan het voorkomen dat het kind helemaal niet meer wil leren, of gaat onderpresteren.

Bekijk ook eens dit filmpje: Waarom halen zoveel hoogbegaafden geen diploma van de Universiteit van Vlaanderen, waarin Prof. dr. ir. Kathleen Venderickx uit legt waarom mensen met een IQ van 135 evenveel begeleiding nodig hebben als mensen met een IQ van 65.

Extra begeleiding en aandacht

Het hoogbegaafde kind heeft vaak in de gaten, dat het anders is dan anderen. Het gevaar is dat het kind hierdoor een laag zelfbeeld zou kunnen ontwikkelen. Een belangrijk aspect daarbij is dat het hoogbegaafde kind vaak een asynchrone ontwikkeling doormaakt. Dat wil zeggen dat het op een gebied al ver op de kalenderleeftijd vooruit is, terwijl het op een ander gebied met de kalenderleeftijd meeloopt of zelfs iets achter is. Dat is natuurlijk best verwarrend. Hierdoor hebben hoogbegaafde kinderen vaker dan gemiddeld moeilijkheden met sociale contacten. Kinderen die iets anders (ingewikkelder) praten dan anderen, of interesses hebben waar andere kinderen (nog) niet aan toe zijn worden soms niet helemaal begrepen.

Hoogbegaafde kinderen en aanpassingen op school

Belangrijk is dat op school bekend is hoe je kind in elkaar zit en dat men de stof kan aanpassen aan je kind. Dat geldt natuurlijk voor alle kinderen, maar in het bijzonder kinderen die op de een of andere manier “anders” dan anderen zijn, zoals hoogbegaafden. Er is extra begeleiding nodig om te zorgen dat je kind gemotiveerd wordt / blijft, er moet voldoende uitdaging geboden worden en de stof moet worden aangepast aan de denkwijze van de hoogbegaafde. Als de leerkracht en de school zich bewust is van de valkuilen voor hoogbegaafde leerlingen (faalangst, moeite met leren leren of executieve vaardigheden) kan ook daar extra op worden ingespeeld. Lees ook het artikel wat moet de docent weten over hoogbegaafdheid.

Plusklas of onderwijs voor hoogbegaafden

Gelukkig hebben de meeste scholen tegenwoordig de mogelijkheid om snellere leerlingen wat meer te bieden. Dat kan in de groep zelf, met het zogenaamde “compacten en verrijken” van de lesstof of groepsoverstijgend in een plusklas voor een paar uur per week. Er zijn ook steeds meer scholen die groepen hebben speciaal bedoeld voor hoogbegaafden kinderen waar het onderwijs helemaal is geënt op deze specifieke groep leerlingen.

Andere invulling lesprogramma nodig voor hoogbegaafden

Hoogbegaafde kinderen hebben vaak minder behoefte aan instructie en aan herhalingen of oefenstof. Ze hebben een hoog werktempo en vaak een didactische voorsprong. Het is belangrijk om hier in de klas rekening mee te houden. Dat kan bijvoorbeeld door het  onderwijsaanbod in te dikken of te compacten. De tijd die daardoor vrijkomt kan dan gevuld worden met verrijking.

Compacten en verrijken

Verrijkingsstof is lesstof, die tegemoet komt aan de specifieke behoeften van deze kinderen, zoals onder anderen een hoge mate van complexiteit en een hoog abstractieniveau. Verrijking of verbreding van de lesstof kan ook groepsoverstijgend worden aangeboden in bijvoorbeeld een plusklas.

Het is overigens een misvatting dat hoogbegaafde kinderen helemaal géén instructie nodig zouden hebben. Het kind alleen op de gang zetten met een boekje met moeilijkere stof is vaak een slechte oplossing!

Begeleiding bij leren leren

Naast verrijking is het nuttig om juist deze kinderen te begeleiden bij het “leren leren” of het helpen met het ontwikkelen van de soms gebrekkige executieve vaardigheden (denk aan plannen of organiseren, de “verstrooide professor” die wel kan rekenen maar geen idee heeft waar hij een potlood kan vinden…)

Top-down denken in plaats van bottom-up

Naast moeilijker werk en andere vakken (denk aan Chinees, schaken, techniek of muziek) zou de lesstof voor hoogbegaafden ook op een andere manier moeten worden aangeboden. Hoogbegaafde kinderen zijn van nature “topdown” denkers: vanuit het geheel, een totaaloverzicht, inzoemen op de details.

Dus bijvoorbeeld eerst uitleg van de gehele grammaticale regel, dan pas oefenen. Vaak wordt in het reguliere onderwijs juist andersom gewerkt. Eerst woordjes leren en oefenen, pas later de samenhang leren.

Topdown denkers willen weten waarom dingen gebeuren en hoe iets in elkaar zit. Ze hebben er behoefte aan te weten welke verwachtingen er ten aanzien van hen zijn, zodat ze daar ook aan kunnen voldoen. Ze hebben houvast aan een duidelijk rooster, een helder schema.

Daarnaast zijn hoogbegaafden gebaat bij “hogere orde denkopdrachten”. Niet alleen onthouden, begrijpen en  toepassen, maar analyseren, evalueren en creëren (Taxonomie van Bloom).

Begeleiding hoogbegaafde kinderen

Wat kun je als ouder zelf doen om je kind te motiveren te blijven leren?

• Erkenning en respect voor het “anders” zijn van het kind.
• Wees een “coach” in plaats van een schoolmeester. Reik aan maar kauw niet voor.
• Bied materialen aan waarmee ze zelf kunnen ontdekken. Een kapotte wekker, een oude computer of een gereedschapskist met diverse materialen erin. Laat ze maar doen en vertel er vooral niet bij dat die wekker gerepareerd moet worden. Misschien doen ze er zelf liever heel wat anders mee.
• Prijs het doorzettingsvermogen als ze toch “saaie” klusjes als opruimen netjes afmaken.
• Probeer een sport of muziekcursus. Vaak zijn hoogbegaafde kinderen heel muzikaal of sportief. Het is een prima uitlaatklep. En bovendien, is je kind juist niet zo goed in de gekozen sport of muziekles – maar vindt hij het wel leuk – dan is het voor hem ook prima om eens mee te maken hoe je omgaat met stof die eens niet zomaar aan komt waaien en leert hij hoe hij moet “leren”.

Niet afremmen in de ontwikkeling

Wat je vooral NIET moet doen is afremmen. Als je kind interesse heeft in een onderwerp dat ogenschijnlijk niet bij zijn leeftijd past, zeg nooit “dat leer je later wel eens”, of “dat is niet voor jouw leeftijd”. Leg de nadruk niet op het anders zijn maar ga in op de vragen en interesses. Soms zal de buitenwereld niet altijd begrijpen dat je kind anders is, en daar een ongezouten mening (ook over jouw opvoedingsmethoden) op loslaten (“Waarom moet hij nu al die letters leren, laat je hem lekker kind zijn en ga voetballen”).

Meer weten?

Denk je dat jouw kind hoogbegaafd is of wil je er meer van weten? Vraag advies aan de arts op het consultatiebureau, overleg eens met de juf of meester op school en de intern begeleider. Of bezoek oudervereniging Pharos.

Bronnen:

• Hoogbegaafd – als je kind (g)een Einstein is van Tessa Kieboom
• slimpuls.nl
• eduenik.nl
• Balans Digitaal

Het bericht Hoogbegaafdheid bij jonge kinderen: meer dan slim verscheen eerst op AllesOverKinderen.nl.

Ontwikkelingsvoorsprong

Jonge kinderen zich ontwikkelen in een razend tempo: wat deze maand nog niet lukt is volgende maand kinderspel. De ontwikkeling verloopt in sprongen, en gaat niet op alle gebieden tegelijk even snel vooruit. Loopt een kind ver voor op leeftijdsgenootjes kun je spreken van een ontwikkelingsvoorsprong. Een kind kan voorlopen op het gebied van taal maar achterlopen op motorisch gebied. Eigenlijk spreek je over een fase: een ontwikkelingsvoorsprong (maar ook achterstand) ten opzichte van leeftijdsgenootjes kan later worden tenietgedaan (ingehaald).

Vaak zie je dat kinderen die later hoogbegaafd blijken wel een flinke ontwikkelingsvoorsprong hebben ten opzicht van leeftijdsgenootjes. Oók sociaal en/of emotioneel, wat de omgang met leeftijdsgenootjes niet altijd makkelijk maakt. Een ontwikkelingsvoorsprong is een aanwijzing dat het kind hoogbegaafd zou kunnen zijn. Hoe belangrijk het is om hoogbegaafdheid op tijd te signaleren lees je hier.

Kenmerken peuters met een voorsprong

• Voorlopen in taal en spraakontwikkeling.  Begrijpt woordgrapjes, houdt van spelen met woorden.
• Een gevorderd gevoel voor humor.
• Een grote belangstelling voor allerlei onderwerpen waar veel peuters nog niet zo mee bezig zijn, zoals het heelal of dino’s of de wereld.
• Houdt zich al vroeg bezig met zaken als dood en geboorte etc
• Nieuwsgierig, veel vragen stellen (Waarom? Hoe? Wat als.?) (Tip: dit soort kinderen vinden vaak denksleutels heel leuk!)
• Voorlopen in cognitieve ontwikkeling:

• Kan snel kleuren herkennen
• Kent cijfers (getalbegrip), kan al vroeg tellen
• Leert al vroeg letters en leert lezen
• Kan goed puzzelen

• Meer bezig zijn met “leren” dan met “spelen”
• Interesse hebben in zaken als kalenders, klokken, kaarten en structuren
• Het kind kan méér of ander soort angsten hebben dan leeftijdsgenootjes. Dit omdat het kind verder nadenkt over mogelijke gevaren, zich daar bewuster van is
• Een levendige fantasie. Ook dit kan leiden tot angsten
• Goede oriëntatie in de ruimte: kan bijvoorbeeld snel de weg vinden of weet waar spullen liggen
• Goed geheugen
• Niet te stoppen, ondernemend en vol actie
• Concentratie. Het kind kan zich in verhouding tot leeftijdsgenootjes juist lang concentreren op zaken die hij interessant vindt
• Twee of drie dingen tegelijk kunnen doen
• Zelfstandig. Wil alles zelf uitvinden, dingen doen op de eigen manier. Sterke eigen wil
• Perfectionistisch. Stelt hoge eisen aan zichzelf en anderen.
• Sociaal en emotionele voorsprong. Het is soms erg lastig om met leeftijdsgenootjes om te gaan die minder ver zijn
• Frustraties vanwege gebrek aan uitdaging, of omdat het iets wil dat hij nog niet kan, onbegrip van leeftijdsgenootjes etc etc kunnen zorgen voor enorme opstandigheid of boosheid
• Gevoelig. Het kind kan intens reageren op geluid, smaak of andere prikkels en daar heftig emotioneel op reageren (of juist terugtrekken). Lees ook het artikel over hooggevoeligheid.
• In een tekening wordt veel detail verwerkt (ogen, wenkbrauwen).
• Speelt vaak liever met oudere kinderen/ volwassenen, vindt zelf gecompliceerde spelletjes uit
• Het minder nodig hebben van slaap;

Het bericht Kenmerken ontwikkelingsvoorsprong peuter verscheen eerst op AllesOverKinderen.nl.

Hieronder lees je wat de kenmerken zijn van ADHD bij kinderen, en geven we je tips hoe je kind zo goed mogelijk kunt begeleiden, met maar zeker ook zonder medicatie. En weet je dat het hebben van ADHD ook veel voordelen heeft?

Boekentip: Edward M. Hallowel, kinderpsychiater/klinisch psycholoog èn ADD-er, beschrijft in het boek Opvoedwijzer ADD en ADHD hoe het brein van kinderen met ADHD er uitziet: als een “raceautobrein met fietsremmen”. Niet alleen beschrijft hij het fenomeen duidelijk en op een positieve manier, ook staat het boek vol met nuttige en praktisch toepasbare tips.

ADHD of ADD, wat is het?

ADHD, of ook wel AD(H)D, is een ontwikkelingsstoornis. De letters AD(H)D staan voor Attention Deficit (Hyperactivity) Disorder. Een kind met ADHD bezit “een niet bij de leeftijd passende” aandachtsstoornis (of concentratieproblemen), hyperactiviteit en/of impulsiviteit.  Want een beetje van dit gedrag hoort er natuurlijk op jonge leeftijd gewoon bij.

Kinderen met ADHD vertonen echter, meer dan andere kinderen van dezelfde leeftijd:

• Concentratieproblemen,
• Hyperactiviteit en/of Impulsiviteit.

Concentratieproblemen

Mensen en kinderen met ADHD hebben vaak problemen hun aandacht lang bij hetzelfde onderwerp te houden. Kinderen met een aandachtsstoornis zijn snel afgeleid (gaan er bijvoorbeeld direct op af als ze iets nieuws zien, “van de hak op de tak”) of zijn snel verveeld met wat ze aan het doen zijn. Ook zijn ze onvoldoende alert. Het lijkt vaak of het kind niet luistert en ook op organisatorisch gebied zie je problemen. Ze zijn vaker dan leeftijdsgenoten spullen kwijt of vergeetachtig.

Hyperactiviteit

Hyperactiviteit, het meest in het oog springende kenmerk van ADHD, uit zich vaak in motorische onrust (zoals bijvoorbeeld friemelen en spelen met voorwerpen, draaien van het hoofd, wiebelen op een stoel) en overbeweeglijkheid (voortdurend opstaan en rondlopen). Ze kunnen soms ook moeilijk stoppen met praten als dat wel de bedoeling is.

Impulsiviteit

Impulsiviteit komt naar voren in het ongecontroleerde gedrag van kinderen die ongevoelig lijken voor de gevolgen en slechts plezier op korte termijn nastreven. Verder kiezen ADHD-ers vaak voor een te snelle, vaak onjuiste oplossing van een probleem. (Niet denken, maar gelijk doen!) Kinderen kunnen bijvoorbeeld niet op hun beurt kunnen wachten of geven al antwoord op de vraag voordat de vraag helemaal is gesteld.

Niet elk persoon met AD(H)D heeft last van alle of dezelfde problemen.

ADD

Wanneer er geen sprake is van hyperactiviteit maar wel van de andere kenmerken wordt soms ook de term ADD gebruikt (Attention Deficit Disorder zond er de H van hyper). Denk hierbij aan de wat meer dromerige rustige kindjes.

Symptomen van ADHD bij kinderen

Als ouder kan je een belangrijke rol spelen in het vroegtijdig herkennen van signalen die kenmerkend zijn voor ADHD. Hieronder is een korte lijst met kenmerken van ADHD opgesteld.

Let wel: Zeker niet alle drukke, ongeconcentreerde of dromerige kinderen hebben ADD/ADHD. Sommige van deze signalen horen ook gewoon bij een normale ontwikkeling van het jonge kind. Een kleine peuter zal nu eenmaal veel meer moeite met stilzitten of op zijn beurt wachten hebben dan een zevenjarige.

Verkeerde diagnose

Ook geldt dat ADHD en hoogbegaafdheid soms worden verward. Een kind dat voor zijn niveau veel te makkelijke taakjes krijgt zal ook veel moeite hebben om zich te concentreren en sneller verveeld zijn omdat hij nu eenmaal sneller dingen doorheeft. Het verschil is wel dat een hoogbegaafd kind vaak wel goed concentreren kan op dingen die interessant genoeg voor hem zijn. Ook kinderen met een stoornis in het autistisch spectrum kunnen last hebben van problemen met de concentratie en de kenmerken van ADHD en ASS hebben wel wat overlap.

We raden je aan een mogelijke diagnose dan ook altijd door een specialist op het desbetreffende gebied te laten stellen.

Kenmerken ADHD bij (jonge) kinderen

• moeite hebben met aandacht houden bij taakjes of spel
• moeite hebben met aandacht houden bij details, maken van slordigheidsfouten
• Het moeite (lijken) te hebben met luisteren naar wat er gezegd wordt
• Het niet volledig opvolgen van aanwijzingen en/of opdrachten
• Het niet afmaken van taken
• Het moeite hebben met taken organiseren en/of overzien
• Het vermijden van taken waar langer durende mentale inspanning bij nodig is; Zo zal je kind bijvoorbeeld niet zoveel interesse hebben in het (voor)lezen van een boek of het maken van een puzzel.
• Het verliezen van dingen die nodig zijn voor het uitvoeren van taken of activiteiten (die gymtas!)
• Het vlug afgeleid zijn door prikkels van buitenaf (geluidjes, beelden)
• Aan de andere kant: juist niets horen als het geconcentreerd bezig is met wat het écht interesseert (hyperfocus)
• Het vaak vergeetachtig zijn bij dagelijkse bezigheden
• Het constant friemelen/ frunniken
• Het opstaan van de stoel in situaties waarbij verwacht wordt dat hij moet blijven zitten
• Rondrennen of klimmen in situaties waar dit niet gepast is
• Het moeite hebben met het uitvoeren van rustige activiteiten
• Het uitflappen van antwoorden voordat de vraag geheel gesteld is
• Het moeite hebben met wachten op zijn beurt

Wanneer veel kenmerken in je kind herkent en je vermoedt dat je kind anders is dan zijn leeftijdgenootjes én hij of zij zelf daar last van heeft, dan zou je contact kunnen opnemen met de huisarts ter verdere ondersteuning.

Bekijk ook dit filmpje waarin wordt uitgelegd wat adhd en add precies is.

Wat is de oorzaak van ADHD

Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat mensen die ADD of ADHD hebben ook echt een andere hersenwerking hebben dan andere mensen. De oorzaak van ADHD is nog niet helemaal achterhaald maar het lijkt dat erfelijkheid, ontwikkeling van de hersenen maar ook de sociale omgeving een rol spelen bij de vorming van ADHD.

Blootstelling voor de geboorte aan nicotine en alcohol bijvoorbeeld kan effect hebben op de ontwikkeling van het zenuwstelsel. Maar er lijkt vooral ook een sterke erfelijke component te zijn (76% volgens dit artikel). Heeft een van de ouders ADHD dan is de kans dat zij een kind krijgen met ADHD groter dan bij ouders zonder ADHD.

Gevolgen en hulp bieden

Het is van belang dat je er als ouders zo snel mogelijk achter komt als je kind deze aandoening heeft. Een vroegtijdige diagnose voorkomt dat een kind overvraagd wordt en daardoor een ontwikkelingsachterstand oploopt. Het kan vroeger of later problemen krijgen op school omdat het te slordig is, dingen vergeet, niet goed kan organiseren en plannen. Het kind kan een negatief zelfbeeld ontwikkelen en zichzelf gaan onderschatten als het keer op keer fouten maakt die andere kinderen niet maken, zeker als het daar veel kritiek op krijgt.

Je kind met ADHD helpen door de omgeving bij te stellen

Doordat ook de sociale omgeving een rol speelt bij het ontstaan (en het in de hand houden) van ADHD kunnen, door het optimaliseren van deze omgeving de gevolgen van de stoornis voor een deel opgevangen worden. Dat wil zeggen dat de omgeving, ouders en school, de gevolgen van ADHD positief kunnen beïnvloeden. Je kunt je kind dus helpen!

Denk met name aan het bieden van structuur, passend bij de leeftijd van het kind. Pictogrammen, regels, vaste tijden en afspraken. Ook heel belangrijk zijn een positieve benadering en vooral begrip hebben voor zijn of haar andere manier van denken. Niet bij voorbaat veroordelen maar focussen op de positieve kanten.

Het werkt het best als je goed gedrag stimuleert door het te belonen (met waarderende woorden of aan de hand van een beloningssysteem). Op deze manier vergroot je het zelfvertrouwen van het kind, leert het kind het meest over hoe het zich juist wél dient te gedragen en verbetert de sfeer in huis.

Ook heel belangrijk zijn een positieve benadering en vooral begrip hebben voor zijn of haar andere manier van denken.

Op de volgende zeer waardevolle site staat een hele concrete checklist met tips bij adhd op school, hoe kun je kinderen met ADHD daar het beste helpen. Ook handig voor thuis! Je leest er algemene tips als “maak eerst oogcontact voor je iets zegt”, “geef geen straf maar vertel duidelijk wat je wilt”, tot hele concrete als “gebruik een dagschema” en geef het kind een plek in de klas waar hij weinig ongelukjes kan maken en laat hem minder schrijfwerk doen als dat lastig voor hem is.

Medicatie bij ADHD en cognitieve therapie

Hierboven is het al gezegd, niet elk kind dat moeite heeft met concentreren of druk is heeft ADD/ADHD. Denk goed na of je de diagnose inderdaad vindt passen en als dat zo is, of het ook echt belemmerend is voor de ontwikkeling. Laat je goed voorlichten en kijk naar je kind. Wat nu misschien niet erg is kan op termijn in de verdere schoolcarriè of in het werkend leven wel belemmerend zijn.

Bekijk wat er eventueel aan te doen is, wat voor jou en je kind goed voelt. Ten eerste is voorlichting belangrijk. Aan jou, aan je kind en de mensen in zijn omgeving. Probeer structuur aan te brengen en voed positief op. Denk eens na over cognitieve gedragstherapie, of dat in jullie geval iets is. Is dat niet voldoende, er zijn medicijnen (ritalin is de bekendste) die voorgeschreven worden en waar veel kinderen en volwassenen baat bij hebben. Maar ook die medicijnen hebben bijwerkingen.

Mogelijk zijn mindfulness, neurofeedback of alternatieve oplossingen als homeopathie of een dieet iets voor jullie. Laat je adviseren door specialisten maar blijf vooral ook zelf alert en denk mee.

Positieve eigenschappen van ADHD-ers

Soms lijkt het alsof ADD/ADHD een nare ziekte is. Het is voor een kind met concentratieproblemen en hyperactief/impulsief gedrag inderdaad niet altijd eenvoudig om goed mee te doen op school bijvoorbeeld, het schoolsysteem past slecht bij kinderen met dergelijke eigenschappen.

Aan de andere kant zijn de typische ADHD eigenschappen niet per definitie slecht. Is een kind hyperactief of heeft het lekker veel energie? Je kunt zeggen dat een kind snel van het onderwerp afdwaalt, je kunt ook zeggen dat ze eerder verbanden zien die anderen niet zien en buiten de gebaande paden kunnen treden. Ze zijn zelden saai. Vaak zijn mensen met ADD/ADHD heel nieuwsgierig in de wereld om hem heen, enorm creatief en kennen een rijk gevoelsleven. Ze zijn grappig en sociaal, intelligent vaak ook. Een mooie eigenschap van veel ADD-ers is ook de hyperfocus: een extra vermogen om je volledig te verliezen in iets dat de interesse heeft gewekt. In feite zijn ze dan juist overgeconcentreerd, kunnen geen rust vinden tot het verhoopte eindresultaat is bereikt. (Logisch dat je niet hoort dat je moeder je roept voor het eten als je net hebt bedacht hoe je die laatste vijand kunt verslaan!)

Lees ook: ingezonden vragen over adhd

Bekende mensen met ADHD

Er zijn genoeg beroemde geslaagde mensen te vinden die heel wat bereikt hebben ondanks of dankzij hun ADHD. Wat te denken van onze eigen cabartier Jochem Meyer, zakenman Richard Branson, acteur Will Smith, Napoleon Bonaparte, schilder Pablo Picasso en basketball-legende Michael Jordan. Of bijvoorbeeld Edward M. Hallowel, kinderpsychiater/klinisch psycholoog èn ADD-er zelf.

Bronnen: BalansDigitaal,  gedragsproblemen in de klas, AntoniusZiekenhuis Utrecht, erfelijkheid.nl

Het bericht ADHD / ADD bij jonge kinderen verscheen eerst op AllesOverKinderen.nl.

ASS: een verzameling autistische stoornissen

Niet elk kind met autisme heeft last van dezelfde stoornissen. Je kunt dan ook niet spreken van een stoornis maar van een spectrum van autistische stoornissen. De aard van de stoornissen en de ernst ervan kunnen daarbij verschillen. Waar het ene kind enorm gehandicapt is en nauwelijks praat kan het andere kind prima functioneren, maar zal hier en daar wat “anders” lijken te reageren dan andere kinderen of wellicht pas veel later in zijn carrière vastlopen.

Binnen het spectrum van autistische stoornissen valt bijvoorbeeld

• het Klassiek Autisme (de meest ernstige variant)
• Asperger
• PDD-NOS of McDD, waarbij kinderen moeite hebben hun emoties in toom te houden, het verschil tussen fantasie en werkelijkheid te zien en zich niet kunnen verplaatsen in anderen.
• Ook bijvoorbeeld de stoornis van Rett valt onder ASS. Dit is zichtbaar 6 tot 18 maanden na de geboorte. Daarna verliezen deze kinderen de verworven taal- en handfuncties. Dit in combinatie met sociale en communicatieve problemen.

ASS staat voor “autisme spectrum stoornis”

Wat is autisme precies?

Heel kort gezegd is autisme een aangeboren stoornis die zich kenmerkt door een afwijkende sociaal-emotionele ontwikkeling en een gebrekkige ontwikkeling in taal en communicatieve vaardigheden.

Maar wat houdt dat nou precies in? Hoe komt dat? Er wordt nog veel onderzoek gedaan naar deze stoornis. Hieronder proberen we wat meer voorbeelden te geven om een klein beetje inzicht te krijgen in de problemen die autistische kinderen kunnen hebben.

Een kind met autisme of een autisme verwante stoornis ervaart de wereld totaal anders dan “normale” mensen dat doen. Waar een kind zonder autistische stoornis direct een groep rouwende mensen herkent op een tekening, zal een autistisch kind eerst de bank en de koffer aanwijzen en dan pas zien dat er ook mensen staan, en pas dan gaan nadenken wat ze doen of hoe ze zich voelen en waarom.

Autisme wordt ook wel een informatieverwerkingsstoornis genoemd: de informatie of waarneming komt bij mensen met een dergelijke stoornis niet als één geheel binnen (“een groep rouwende mensen”) maar in losse delen en moet eerst als een soort puzzel in elkaar worden gezet. Vooral ook de waarneming van gezichten, uitdrukkingen en emoties is moeilijk.

Prikkelverwerking – soms wordt het te veel

Een kind met autisme moet dus eerst alle losse delen samen tot een logisch geheel vormen. Het duurt dus langer voor een kind begrijpt wat er in de omgeving gebeurt. Uit de omgeving komen heel veel prikkels binnen, en een autistisch kind kan moeilijk onderscheid maken welke van die prikkels op dat moment “belangrijk” zijn. (Kinderen met ASS kunnen zich daarom dus soms, net als kinderen met AD(H)D, lastiger concentreren.)

Bijvoorbeeld. Een kind in de klas hoort het geroezemoes van de andere kinderen even hard als de juf die voorin iets staat uit te leggen, hij ziet buiten vogeltjes vliegen en voelt de warmte van de zon door het raam.  Omdat al deze prikkels even hard binnenkomen is het voor dit kind moeilijker dan voor de andere kinderen om zich te concentreren op wat op dat moment van belang is: het luisteren naar de uitleg van de juf. Dit verklaart ook waarom zo’n kind veel gevoeliger is dan anderen voor bepaalde geluiden, structuren van stof of voedsel.

“Vreemde” reacties van een autistisch kind

Waarom gedragen kinderen met ASS zich anders dan andere kinderen? Kunnen ze uit het “niets” ontploffen of doen ze graag altijd hetzelfde?

Kinderen met autisme hebben moeite met het ‘ontcijferen’ van de voor ons duidelijke leefomgeving. Dat wil zeggen dat zij moeite hebben met het verlenen van betekenis aan dingen. Zij weten niet wat komen gaat of wat van hen verwacht wordt. Bijvoorbeeld in relaties met kinderen onderling (wat wil hij van me, waarom zegt hij dat, wat betekent die blik?) Dat leidt tot stress en angst, waardoor autistische kinderen soms heel erg boos of juist teruggetrokken kunnen reageren.

Eigenlijk is dat best begrijpelijk als je je voorstelt hoe moeilijk het kan zijn om in een wereld te leven waarvan je helemaal niets begrijpt. Ook verlenen zij excessief belang aan bepaalde volgorden van gebeurtenissen en bepaalde handelingen. Dit in een poging om orde in de chaos te scheppen. Een autistisch kind kan bijvoorbeeld urenlang de potloden op kleur sorteren of een rij autootjes van klein naar groot neerzetten.

Bekijk hieronder een uitleg over autisme geschikt voor kinderen in een filmpje van het Klokhuis.

Vroege diagnose essentieel

Vroegtijdig herkennen van een stoornis is vaak essentieel. Vanwege de moeilijk te stellen diagnose rondom autisme en autisme verwante stoornissen vinden de meeste officiële diagnosen echter pas op latere leeftijd plaats. Sommige kinderen vertonen wel een paar maar niet alle symptomen van autisme. Dan wordt gesproken van een autisme verwante stoornis.

Het nadeel van een late diagnose is dat er mogelijk niet op tijd op de juiste manier wordt gehandeld. Dit kan leiden tot voortdurende overvraging van het kind en daarmee een nog verder vertraagde ontwikkeling.

Als ouder kun je een belangrijke rol spelen in het vroegtijdig herkennen van signalen die kenmerkend zijn voor autisme. Daarom is hieronder een korte lijst met kenmerken voor je opgesteld. Sommige van deze signalen horen tevens bij een normale ontwikkeling van het kind. Dat betekent dat je zich niet direct zorgen hoeft te maken bij het herkennen van je kind in enkele kenmerken. Deze kenmerken alleen zijn dus onvoldoende om de diagnose ASS te stellen. Wel is het zo dat wanneer de meerderheid van de kenmerken van toepassing zijn op je kind, dit een indicatie kan zijn voor een ASS.

Hieronder sommen we wat kenmerken op, voor zowel kinderen onder de 2 als daarboven.

Kenmerken ASS bij kinderen van 0 – 2 jaar:

• Het ontbreken van lachen naar de ouders;
• Het ontbreken van oogcontact;
• Het niet anticiperen op het opgepakt worden;
• Het niet opzoeken van anderen om troost of affectie;
• Het niet met ongenoegen reageren op het vertrek van de ouders;
• Het niet zwaaien naar ouders, ontbreken van begroetingen.

Kenmerken ASS bij kinderen ouder dan 2 jaar:

• Het niet graag spelen met andere kinderen;
• Het obsessief bezig zijn met bepaalde handelingen en/of speelgoed;
• Het constant op en neer wiegen;
• Het niet of vertraagd op gang komen van de taalontwikkeling;
• Het fladderen met handen en/of armen;
• Het weinig initiatief nemen in het aangaan van contact;
• Het moeite hebben met het houden van fysieke afstand naar anderen;
• Het letterlijk nemen van wat gezegd is;
• ‘Papegaaien’, het zinloos en letterlijk herhalen van eerder gehoorde woorden en zinnen;
• Het nauwelijks reageren op pijnprikkels of het roepen van zijn naam;
• Het overgevoelig reageren op geluiden.

Wanneer de meeste kenmerken herkenbaar zijn, raden wij aan om contact op te nemen met je huisarts ter verdere ondersteuning.

Boekentips over autisme

• Kanguru8 – De gids over autisme bij kids – 80 tips. Een compact en overzichtelijk boekje met 80 handige tips. In deze reeks meer boeken over bijvoorbeeld hoogbegaafdheid of gevoelige kinderen.
• Geef me de vijf van orthopedagogisch gedragsdeskundige Colette de Bruin. Hét boek over autisme dat iedereen moet lezen die te maken heeft met (kinderen met) autisme. Wat is autisme, en vooral, hoe kun je er het beste mee omgaan.
• Mick is anders (omdat hij autisme heeft). Ook van Colette de Bruin. Mick is een voorleesboekje over autisme voor de allerjongsten. Met behulp van dit boekje kan de volwassene op een eenvoudige wijze autisme uitleggen aan het kind zelf, zijn broertje of zusje, maar ook aan zijn leeftijdsgenootjes. Na het lezen van dit boekje kan het gedrag van het kind met autisme gekoppeld worden aan Micks verhaaltjes. Hierdoor wordt het herkenbaar en ontstaat er begrip.

Meisjes en autisme

Autisme komt zowel bij jongens als meisjes voor.  Maar jongens en meisjes geven vaak op een andere manier uiting aan hun autisme zodat autisme bij meisjes – of intelligentere jongens – soms moeilijker te herkennen is. Lees hier meer over de kenmerken van autisme bij meisjes.

Omgaan met autistische kinderen: tips voor verzorgers

Het is vaak vermoeiend om een autistisch kind op te voeden. Vaak raakt je kind al overstuur van zaken waar je zelf nog niet bij had stilgestaan. Ook is het een dagelijkse strijd om (nieuwe) vaardigheden aan te leren. Soms lijkt het wel of je kind gewoonweg niet wil!

Niets is echter minder waar. Een autistisch kind wil vaak wel, maar kan simpelweg niet. Het zit zichzelf in de weg. Doordat het zich niet zo lang kan concentreren, omdat iets anders gaat als normaal, of omdat iets nieuw of angstaanjagend is. Met dit besef kun je als ouder of verzorger al een heel verschil maken in de omgang met het kind.

Helaas kan een kind niet van zijn autisme genezen worden. Wel kan het vaardigheden leren waardoor het zich staande kan houden in zijn eigen (sociale) omgeving. Daaraan kun je als ouders een grote bijdrage leveren. Hieronder staan enkele tips die de dagelijkse omgang met een kind met een autistische stoornis kunnen vergemakkelijken.

4 praktische tips om je autistische kind te helpen

Heel algemeen genomen is het van belang om autistische kinderen te helpen hun omgeving te begrijpen. Zij ervaren de wereld anders dan “normale” mensen. Daarom moet het kind geleerd worden hoe alles in zijn omgeving te werk gaat. Biedt zoveel mogelijk duidelijkheid en voorspelbaarheid.

• Gebruik duidelijke taal. Bijvoorbeeld door woorden als ‘misschien’ te vermijden.
• Maak concrete afspraken. Als je kind nog geen klok kan lezen, kan een zandloper aangeven hoelang hij/ zij ergens mee bezig mag zijn of hoe lang het nog duurt tot er een bepaalde gebeurtenis gaat plaatsvinden. Een (aftel)kalender is voor iets grotere kinderen fijn.
• Vermijdt zoveel mogelijk plotselinge veranderingen. Deze kunnen stressvol zijn voor je kind. Zelfs goed bedoelde verrassingen kunnen door je kind als vervelend ervaren worden.
• Gebruiken pictogrammen of foto’s.

Pictogrammen of foto’s

Kinderen met autisme vinden het makkelijker om te leren via zien dan horen. Uitleg met behulp van tekeningen of foto’s zijn dus het duidelijkst.

Je kunt je kind voorbereiden op wat hij op een dag gaat ondernemen door te werken met pictogrammen. Een dagprogramma met dergelijke pictogrammen geeft structuur en veiligheid. Dat betekent niet dat je niet kan afwijken van een dergelijk programma, een pictogram voor ‘speciale activiteiten’ biedt uitkomst. Zo kan bijvoorbeeld een tekening van een boom betekenen dat jullie naar
het park gaan, of het hangen van een foto van de jas van je kind boven de kapstok kan aangeven dat daar de jas wordt opgehangen.

Heeft je kind moeite met keuzes maken, laat hem dan kiezen uit enkele activiteiten die je aanbiedt aan je kind (bijvoorbeeld: een plaatje van een pop en een plaatje van een bal). Bij peuters kan ook gewerkt worden met delen van voorwerpen zelf. Het laten voelen aan een stukje badpak kan betekenen dat jullie gaan zwemmen.

Als je stap voor stap foto’s maakt van een handeling (bijvoorbeeld tanden poetsen, naar de wc gaan) kan het kind zich deze eigen maken. Ook het letterlijk per stap voordoen kan hem helpen te begrijpen wat er van hem verwacht wordt.

Omgaan met de angsten van je ASS kind

Wanneer je elke dag opnieuw een strijd met je kind aan moet gaan omdat het een bepaalde situatie vervelend vindt, kan het helpen om de situatie aan te geven. Als hij bijvoorbeeld niet graag in bad gaat, kun je proberen duidelijk aan te geven wanneer het bad-tijd is. Dat kan door een bad-eendje te gebruiken als teken, of een foto van het bad te verwerken in het dagprogramma. Laat via het dagprogramma zien dat het daarna tijd is voor een ‘leuke’ activiteit.

Probeer ook te achterhalen waar je kind bang voor is. Is hij bang dat het net als het water in het putje gezogen wordt, bang shampoo in zijn ogen te krijgen of houdt hij niet van water? Wanneer de oorzaak van de angst duidelijk is, kun je de angst tegengaan. Door te laten zien dat dingen niet in het putje passen, dat je geen shampoo in je ogen krijgt met een washandje voor je ogen, of te spelen met water zodat het kind positieve ervaringen op kan doen met water. Bekijk ook de pagina over kinderangsten. Ook kinderen zonder ASS kennen vreemde angsten.

Geef toe dat het soms zwaar is

Verder is het natuurlijk erg belangrijk dat je als ouder niet overspoeld raakt door de ergernissen die het opvoeden van je kind met zich meebrengt. Een kind met autisme drukt zijn stempel vaak op het hele gezin. Probeer hierover te praten met je partner, familie/vrienden en laat weten wanneer het je eventjes te veel is. Je hoeft je daar niet voor te schamen. Het komt vaak voor dat ouders van kinderen met autisme merken dat ze het zwaar hebben met de opvoeding van hun kind. De meesten kampen met schuldgevoelens hierover. Het is echter heel normaal om deze gevoelens te hebben en deze gevoelens zeggen niets over de kwaliteit van het ouderschap. Wel dien je er voor te waken dat deze gevoelens niet de overhand krijgen. Trek op tijd aan de bel.

Meer weten?

De landelijke oudervereniging Balans heeft veel informatie over ontwikkelingsstoornissen, waaronder diverse vormen van autisme.

Het bericht Autisme bij jonge kinderen verscheen eerst op AllesOverKinderen.nl.