• kind lust eten niet spruitjes
    Help, mijn kind eet niet

    Voor veel ouders zal het herkenbaar zijn. Kinderen die hun geen brood of geen groente willen eten... Met misschien veel strijd aan tafel, huilende kinderen, ongeruste ouders.

  • zwanger
    Sociaal gedrag

    Het karakter, en dus ook de bereidheid om anderen te helpen, ontstaat al op jonge leeftijd. Maar hoe gaat dat precies in zijn werk? En waarom vertoont het ene kind wel sociaal gedrag en het andere niet of veel minder? Hoe ontwikkelt dit gedrag zich bij kinderen?

    Misdiagnoses hoogbegaafdheid

    Soms krijgen hoogebegaafde kinderen ten onrechte een ad(h)d of ass diagnose. De kenmerken van ad(h)d of autisme overlappen soms met die van hoogbegaafdheid. Het is van belang wanneer je je kind laat onderzoeken en je vermoedt dat hoogbegaafdheid een rol kan spelen, dat je iemand zoekt die verstand heeft van hb.

Meer artikelen:

 

Kenmerken van autisme bij (jonge) kinderen

autisme kind life animated film Het is inmiddels een veel gehoord onderwerp. Het lijkt wel alsof er tegenwoordig veel meer autistische kinderen zijn dan vroeger. Natuurlijk waren die er vroeger ook, maar er is inmiddels veel meer aandacht voor autisme en aan autisme gerelateerde afwijkingen. En er wordt gelukkig steeds meer bekend over de verschillende stoornissen in het autistisch spectrum.

Verschillen tussen autistische stoornissen

Niet elk kind met autisme heeft last van dezelfde stoornissen. Je kunt dan ook niet spreken van een stoornis maar van een spectrum van autistische stoornissen (ASS) waarbij de aard van de stoornissen en de ernst ervan kunnen verschillen. Waar het ene kind enorm gehandicapt is en nauwelijks praat kan het andere kind prima functioneren, maar zal hier en daar wat "anders" lijken te reageren dan andere kinderen of wellicht pas veel later in zijn carrière vastlopen. Binnen het spectrum van autistische stoornissen valt bijvoorbeeld het Klassiek Autisme (de meest ernstige variant), Asperger,PDD-NOS of McDD (waarbij kinderen moeite hebben hun emoties in toom te houden, het verschil tussen fantasie en werkelijkheid te zien en zich niet kunnen verplaatsen in anderen). Ook bijvoorbeeld de stoornis van Rett valt onder ASS (zichtbaar 6 tot 18 maanden na de geboorte. Daarna verliezen deze kinderen de verworven taal- en handfuncties. Dit in combinatie met sociale en communicatieve problemen.)

Wat is autisme / ASS precies?

Heel kort gezegd is autisme een aangeboren stoornis die zich kenmerkt door een afwijkende sociaal-emotionele ontwikkeling en een gebrekkige ontwikkeling in taal en communicatieve vaardigheden. Maar wat houdt dat nou precies in? Hoe komt dat? Er wordt nog veel onderzoek gedaan naar hoe deze stoornis. Hieronder proberen we wat meer voorbeelden te geven om een klein beetje inzicht te krijgen in het probleem dat autistische kinderen hebben.

Een kind met autisme of een autisme verwante stoornis ervaart de wereld totaal anders dan "normale" mensen dat doen. Waar een kind zonder autistische stoornis direct een groep rouwende mensen herkent op een tekening, zal een autistisch kind eerst de bank en de koffer aanwijzen en dan pas zien dat er ook mensen staan, en pas dan gaan nadenken wat ze doen of hoe ze zich voelen en waarom. Autisme wordt ook wel een informatieverwerkingsstoornis genoemd: de informatie, de waarneming, komt bij mensen met een dergelijke stoornis niet als een geheel binnen ("een groep rouwende mensen") maar in losse delen binnen, en moet eerst als een soort puzzel in elkaar worden gezet. Vooral ook de waarneming van gezichten, uitdrukkingen en emoties is moeilijk.

Prikkelverwerking - soms wordt het te veel

Een kind met autisme moet dus eerst alle losse delen samen tot een logisch geheel vormen. Het duurt dus langer voor een kind begrijpt wat er in de omgeving gebeurt. Uit de omgeving komen heel veel prikkels binnen, en een autistisch kind kan moeilijk onderscheid maken welke van die prikkels op dat moment "belangrijk" zijn. Zo hoort een kind in de klas het geroezemoes van de andere kinderen even hard als de juf die voorin iets staat uit te leggen, ziet hij buiten vogeltjes vliegen en ga zo maar door. Waardoor het voor dit kind moeilijker is dan voor kinderen zonder een autistische stoornis om zich te concentreren op wat op dat moment van belang is, het luisteren naar wat de meester uitlegt. Ook verklaart het waarom zo'n kind dus veel gevoeliger is dan anderen voor bepaalde geluiden, structuren van stof of voedsel.

"Vreemde" reacties

Kinderen met autisme hebben moeite met het 'ontcijferen' van de voor ons duidelijke leefomgeving. Dat wil zeggen dat zij moeite hebben met het verlenen van betekenis aan dingen. Zij weten niet wat komen gaat of wat van hen verwacht wordt. Bijvoorbeeld in relaties met kinderen onderling (wat wil hij van me, waarom zegt hij dat, wat betekent die blik?) Dat leidt tot stress en angst, waardoor autistische kinderen soms heel erg boos of juist teruggetrokken kunnen reageren. En eigenlijk is dat best begrijpelijk als je je voorstelt hoe moeilijk het kan zijn om in een wereld te leven waarvan je helemaal niets begrijpt. Ook verlenen zij excessief belang aan bepaalde volgorden van gebeurtenissen en bepaalde handelingen. Dit in een poging om orde in de chaos te scheppen. Een autistisch kind kan bijvoorbeeld urenlang de potloden op kleur sorteren of een rij autootjes van klein naar groot neerzetten.

Vroegtijdig herkennen van autistische stoornissen

Vroegtijdig herkennen van een stoornis is vaak essentieel. Vanwege de moeilijk te stellen diagnose rondom autisme en autisme verwante stoornissen vinden de meeste officiele diagnosen echter pas op latere leeftijd plaats. Sommige kinderen vertonen wel een paar maar niet alle symptomen van autisme. Dan wordt gesproken van een autisme verwante stoornis (ASS).

Het nadeel van een late diagnose is dat er wellicht niet op tijd op de juiste manier wordt gehandeld. Dit kan leiden tot voortdurende overvraging en een nog verder vertraagde ontwikkeling van het kind.

Als ouder kun je een belangrijke rol spelen in het vroegtijdig herkennen van signalen die kenmerkend zijn voor autisme. Daarom is hieronder een korte lijst met kenmerken voor je opgesteld. Sommige van deze signalen horen tevens bij een normale ontwikkeling van het kind. Dat betekent dat je zich niet direct zorgen hoeft te maken bij het herkennen van je kind in enkele kenmerken. Deze kenmerken alleen zijn dus onvoldoende om de diagnose ASS te stellen. Wel is het zo dat wanneer de meerderheid van de kenmerken van toepassing zijn op je kind, dit een indicatie kan zijn voor een ASS.

Kenmerken ASS bij kinderen van 0 - 2 jaar:

  • Het ontbreken van lachen naar de ouders;
  • Het ontbreken van oogcontact;
  • Het niet anticiperen op het opgepakt worden;
  • Het niet opzoeken van anderen om troost of affectie;
  • Het niet met ongenoegen reageren op het vertrek van de ouders;
  • Het niet zwaaien naar ouders, ontbreken van begroetingen.

Kenmerken ASS bij kinderen ouder dan 2 jaar:

  • Het niet graag spelen met andere kinderen;
  • Het obsessief bezig zijn met bepaalde handelingen en/of speelgoed;
  • Het constant op en neer wiegen;
  • Het niet of vertraagd op gang komen van de taalontwikkeling;
  • Het fladderen met handen en/of armen;
  • Het weinig initiatief nemen in het aangaan van contact;
  • Het moeite hebben met het houden van fysieke afstand naar anderen;
  • Het letterlijk nemen van wat gezegd is;
  • 'Papegaaien', het zinloos en letterlijk herhalen van eerder gehoorde woorden en zinnen;
  • Het nauwelijks reageren op pijnprikkels of het roepen van zijn naam;
  • Het overgevoelig reageren op geluiden.

Wanneer de meeste kenmerken herkenbaar zijn, raden wij aan om contact op te nemen met je huisarts ter verdere ondersteuning.

Adviezen voor ouders in de omgang met autistische kinderen

Het is vaak vermoeiend om een autistisch kind op te voeden. Vaak raakt je kind al overstuur bij dingen waar je zelf nog niet bij had stilgestaan. Ook is het een dagelijkse strijd om (nieuwe) vaardigheden aan te leren. Soms lijkt het wel of je kind gewoonweg niet wil!

Niets is echter minder waar. Een autistisch kind wil vaak wel, maar kan simpelweg niet. Het zit zichzelf in de weg. Doordat het zich niet zo lang kan concentreren, omdat iets anders gaat als normaal, of omdat iets nieuw of angstaanjagend is. Met dit besef kun je als ouder of verzorger al een heel verschil maken in de omgang met het kind.

Helaas kan een kind niet van zijn autisme genezen worden. Wel kan het vaardigheden leren waardoor het zich staande kan houden in zijn eigen (sociale) omgeving. Daaraan kun je als ouders een grote bijdrage leveren. Daarom staan hieronder enkele tips die de dagelijkse omgang met een kind met een autistische stoornis kunnen vergemakkelijken.

Praktische tips om je autistische kind te helpen

Heel algemeen genomen is het van belang om autistische kinderen te helpen hun omgeving te begrijpen. Zij ervaren de wereld anders dan "normale" mensen. Daarom moet het kind geleerd worden hoe alles in zijn omgeving te werk gaat. Je kunt proberen om zoveel mogelijk duidelijkheid te bieden aan je kind door middel van:

  • Het gebruiken van duidelijke taal, bijvoorbeeld door woorden als 'misschien' te vermijden;
  • Het maken van concrete afspraken. Als je kind nog geen klok kan lezen, kan een zandloper aangeven hoelang hij/ zij ergens mee bezig kan zijn;
  • Het vermijden van plotselinge veranderingen. Deze kunnen stressvol zijn voor je kind. Zelfs goed bedoelde verrassingen kunnen door je kind als vervelend ervaren worden;
  • Het gebruiken van pictogrammen of foto's (zie hieronder).

Pictogrammen of foto's

Kinderen met autisme vinden het makkelijker om te leren via zien dan horen. Uitleg met behulp van tekeningen of foto's zijn dus het duidelijkst.

dagritmekaarten Je kunt je kind voorbereiden op wat hij op een dag gaat ondernemen door te werken met pictogrammen. Een dagprogramma met dergelijke pictogrammen geeft structuur en veiligheid. Dat betekent niet dat je niet kan afwijken van een dergelijk programma, een pictogram voor 'speciale activiteiten' biedt uitkomst. Zo kan bijvoorbeeld een tekening van een boom betekenen dat jullie naar het park gaan, of het hangen van een foto van de jas van je kind boven de kapstok kan aangeven dat daar de jas wordt opgehangen.

Heeft je kind moeite met keuzes maken, laat hem dan kiezen uit enkele activiteiten die je aanbiedt aan je kind (bijvoorbeeld: een plaatje van een pop en een plaatje van een bal). Bij peuters kan ook gewerkt worden met delen van voorwerpen zelf. Het laten voelen aan een stukje badpak kan betekenen dat jullie gaan zwemmen.

Als je stap voor stap foto's maakt van een handeling (bijvoorbeeld tanden poetsen, naar de wc gaan) kan het kind zich deze eigen maken. Ook het letterlijk per stap voordoen kan hem helpen te begrijpen wat er van hem verwacht wordt.

Omgaan met de angsten van je ASS kind

Wanneer je elke dag opnieuw een strijd met je kind aan moet gaan omdat het een bepaalde situatie vervelend vindt, kan het helpen om de situatie aan te geven. Als hij bijvoorbeeld niet graag in bad gaat, kun je proberen duidelijk aan te geven wanneer het badtijd is. Dat kan door een badeendje te gebruiken als teken, of een foto van het bad te verwerken in het dagprogramma. Laat via het dagprogramma zien dat het daarna tijd is voor een 'leuke' activiteit.

Probeer ook te achterhalen waar je kind bang voor is. Is hij bang dat het net als het water in het putje gezogen wordt, bang shampoo in zijn ogen te krijgen of houdt hij niet van water? Wanneer de oorzaak van de angst duidelijk is, kun je de angst tegengaan. Door te laten zien dat dingen niet in het putje passen, dat je geen shampoo in je ogen krijgt met een washandje voor je ogen, of te spelen met water zodat het kind positieve ervaringen op kan doen met water. Bekijk ook de pagina over kinderangsten. Ook kinderen zonder ASS kennen vreemde angsten.

Geef toe dat het soms lastig is

Verder is het natuurlijk erg belangrijk dat je als ouder niet overspoeld raakt door de ergernissen die het opvoeden van je kind met zich meebrengt. Een kind met autisme drukt zijn stempel vaak op het hele gezin. Probeer hierover te praten met je partner, familie/ vrienden en laat weten wanneer het je eventjes te veel is. Je hoeft je daar niet voor te schamen. Het komt vaak voor dat ouders van kinderen met autisme merken dat ze het zwaar hebben met de opvoeding van hun kind. De meesten kampen met schuldgevoelens hierover. Het is echter heel normaal om deze gevoelens te hebben en deze gevoelens zeggen niets over de kwaliteit van het ouderschap. Wel dien je er voor te waken dat deze gevoelens niet de overhand krijgen. Trek op tijd aan de bel.

Meer weten over kinderen en autisme?

De landelijke oudervereniging Balans heeft veel informatie over ontwikkelingsstoornissen, waaronder diverse vormen van autisme.

(Met dank aan Andrea Maessen, pedagoge)